الشيخ البهائي العاملي
154
جامع عباسى ( با حواشي هشت فقيه واليمقام ) ( طبع جديد ) ( فارسى )
چهارم آنكه : تسليم را بعد از فارغ شدن از تشهّد بجا آوردن . پنجم آنكه : چنان گويد كه خود بشنود اگرچه بهتقدير باشد . امّا دوازده امرى كه سنّت است : اوّل : تورّك نمودن بهطريق تورّك در تشهّد . دوم : كفها را بر رانها گذاشتن [ 1 ] . سوم : انگشتان را بههم چسبانيدن . چهارم : قصد بيرون رفتن از نماز كردن [ 2 ] . پنجم : قصد سلام برانبيا و ائمّه و ملائكه و جميع مؤمنين انس و جنّ كردن . ششم : قصد كردن پيشنماز سلام بر مأمومين در ضمن مؤمنين . هفتم : قصد كردن مأمومين سلام برپيشنماز در ضمن مؤمنين . هشتم : بلند گفتن پيشنماز سلام را . نهم : آهسته گفتن مأموم [ 3 ] آن را ، و منفرد مخيّر است . دهم آنكه : پيشنماز و مأموم در وقت سلام دادن ، به جانب راست [ 4 ]
--> * يا « السلام علينا و على عباد اللَّه الصالحين » و احوط جمع است ، چنانچه زياد كردن « ورحمة اللَّه وبركاته » در « السلام عليكم » نيز از باب احتياط است . ( يزدى ) [ 1 ] استحباب اين و همچنين انگشتان را به هم چسبانيدن معلوم نيست . ( خراسانى ) [ 2 ] قصد بيرون رفتن از نماز استحباب ندارد . ( خراسانى ) [ 3 ] بلكه مكروه است از براى مأموم شنواندن سلام را به امام . ( خراسانى ) [ 4 ] بلكه به گوشهء چشماشارهكند ، يا به نحو ديگر به طريقى كه منافى بااستقبالنباشد . ( خراسانى ) * بلكه بهگوشهء چشم يا ابرو يا بينى به جانبراست اشارهكند . ( دهكردى ، نخجوانى ، يزدى ) * آنچه از اخبار ائمهء طاهرين عليهم السلام مستفاد است اين است كه امام و منفرد در وقت سلام دادن به سمت راست اشاره كنند ، به نحوى كه از قبله منحرف نشود ، امّا بودن اشاره به صفحهء وجه يا به ابرو يا به بينى و يا به گوشهء چشم ، پس عينى و اثرى از آنها در اخبار نيست و مأموم در هنگام سلام گفتن به سمت راست اشاره كند و در سلام ديگر به جانب چپ اگر در طرف چپ او كسى از مأمومين باشد و اگر كسى نباشد اكتفاء به جانب راست نمايد . ( كوهكمرهاى )